Bazylika Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny

Sanktuarium Matki Bożej Gidelskiej

Klasztor Dominikanów (OP)

Matka Boża Gidelska
koronowana
19 sierpnia 1923 rroku

data nadania tytułu bazyliki mniejszej 
29 lipca 1998 roku 


Archidiecezja Częstochowska

Obraz MB

Gidle leżą 13 km na południe od Radomska, nad Wartą. Położona jest między Częstochową a Radomskiem, okolona wstęgami rzek Warty i Wiercicy. Nad dachami domostw górują sylwetki trzech kościołów. Najstarszy, modrzewiowy pochodzi z XV wieku. Drugi, murowany, stojący na uboczu, jest pozostałością po pustelni kartuzów, pochodzi z roku 1754. Trzeci to kościół dominikanów, znane sanktuarium. Parafia istniała tu już w II połowie wieku XII.
Powstanie sanktuarium datuje się na maj 1516 roku, gdy włościanin Jan Czeczek podczas orki wydobył z pola małą figurkę Najświętszej Marii Panny, którą początkowo umieszczono w wyciosanej z drewna kapliczce. Początkowo umieszczono ją w wyciosanej z drewna kapliczce. To bardzo skromne pomieszczenie nie stanowiło przeszkody, by ludzie tłumnie odwiedzali Matkę Bożą. Właściciel Gidli, Marcin Gidzielski, jako wotum wdzięczności wybudował Matce Bożej drewnianą kapliczkę. W roku 1651 ogłoszono dekret o cudownych właściwościach figurki Matki Bożej. Figura została koronowana 19 sierpnia 1923 roku przez biskupa włocławskiego Stanisława Zdzitowieckiego. Na terenie klasztoru działa biblioteka założona w 1624 r. Przyklasztorne muzeum zostało założone w 1950 r.
Budowę kościoła dominikanów pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny rozpoczęto w 1612 roku pod kierunkiem architekta Jana Buszta, konsekrowano zaś w roku 1656. Na tle tej małej miejscowości zadziwia swoją wielkością i bogactwem wyposażenia wnętrza. Posiada wystrój barokowy i rokokowy.  Wewnętrzny wystrój kościoła realizowano powoli na przestrzeni wieku XVII i XVIII. Oryginalnym akcentem kościoła, zakrystii i korytarza dolnego w klasztorze jest bogata gipsatura i sztukateria w tzw. typie lubelsko-kaliskim z II poł. XVII wieku. Obecny rokokowy ołtarz główny został zbudowany w 1796 roku po rozebraniu pierwotnego ołtarza, zapewne mniejszego i niezbyt okazałego. Prawdopodobnie niektóre figury, przechowywane w klasztornym muzeum pochodzą z tego ołtarza. Centralną część głównego ołtarza zajmuje obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, namalowany przez znanego artystę Michała Stachowicza (1768-1825). Głównym elementem górnej części ołtarza jest kopia obrazu Rafaela, przedstawiająca Boga Stwórcę. Za ołtarzem umieszczono, zgodnie z ówczesnym zwyczajem, chór, czyli miejsce wspólnych modlitw zakonników.
W stallach chóru umieszczono obrazy świętych dominikańskich, namalowane również przez M. Stachowicza.
W kaplicy Matki Bożej kościoła Wniebowzięcia NMP jest umieszczony ołtarz z roku 1651, a w nim 9-centymetrowa figurka Matki Bożej Gidelskiej, dzieło sztuki ludowej o charakterze gotyckim, pochodzące sprzed 1516 roku, ociosane w roku 1617 przez malarza Jana Kobielskiego. Wokół ołtarza są umieszczone wota, zaś obok obraz ze scenami cudów. To słynące łaskami miejsce odwiedzali królowie Polski: Władysław IV, Jan Kazimierz oraz Michał Korybut Wiśniowiecki, który zostawił tu w darze złoty relikwiarz.
Wizerunki Matki Bożej Gidelskiej spotyka się również na Rzeszowszczyźnie i na Śląsku, w diecezji opolskiej.
Po upadku Powstania Styczniowego władze carskie dokonały kasaty klasztorów na terenach zaboru rosyjskiego. Ostał się tylko klasztor w Gidlach, aby spełniać rolę ostatniej placówki dominikańskiej, w której miały wymrzeć resztki zakonu prowincji polskiej.
W dniu 19 sierpnia 1923 roku na „Złotej Górce” przy drodze do Niesulowa, na specjalnie przygotowanym ołtarzu, biskup diecezji kalisko-włocławskiej Stanisław Zdzitowiecki dokonał uroczystej koronacji cudownej figurki. Kościół klasztorny Dominikanów Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny godność Bazyliki Mniejszej posiada od 29 lipca 1998 roku.